Hidrolik
Vinç Hidrolik Silindir Keçe Değişimi: Belirtiler ve Atölye Süreci
Kısa cevap
Hidrolik silindir keçesi, milden veya kapaktan dışarı yağ sızdığında ya da piston keçesi kaçırdığı için silindir yük altında güç kaybettiğinde değiştirilir; yaşına göre değil durumuna göre. Doğru iş, silindiri temiz bir tezgâhta söküp mil kromunu, milin doğruluğunu, gövde iç yüzeyini ve keçe yuvalarını ölçmekle başlar. Çizik, paslı veya eğik milin üzerine takılan yeni keçe kısa sürede yeniden kaçırır.
Silindirinden yağ sızan ya da yük altında zayıflayan bir vinçle karşılaşan operatörler ve vinç sahipleri çoğunlukla aynı soruyu sorar: Bir keçe takımı alıp değiştirsek yeter mi? Çoğu zaman yetmez. Sızıntının gerçekten keçeden gelip gelmediği, mil yüzeyinin durumu ve bomun neden oturduğu ayrı ayrı cevaplanması gereken sorulardır. Bu yazıda silindirdeki keçeleri, dış ve iç kaçak farkını, keçeleri neyin bozduğunu, atölyedeki keçe değişimi sürecini ve sahada yapılmaması gerekenleri anlatıyoruz.
İçindekiler
- Hidrolik silindirde hangi keçeler vardır?
- Dış kaçak mı, iç kaçak mı? Nasıl ayırt edilir?
- Silindirdeki kaçağın yeri nasıl bulunur?
- Hidrolik keçeler neden bozulur?
- Mil yüzeyi keçe ömrünü nasıl etkiler?
- Atölyede keçe değişimi nasıl yapılır?
- Keçe değişimi gerektiğini gösteren işaretler nelerdir?
- Kaçak yapan silindirle sahada ne yapılmalı, ne yapılmamalı?
- Milas'ta vinç silindiri keçe değişimi ve revizyonu
- Önemli çıkarımlar
- Sık sorulan sorular
- Kaynaklar
Hidrolik silindirde hangi keçeler vardır?
Çift etkili bir vinç silindirinde mil keçesi, toz keçesi (sıyırıcı), piston keçesi, kılavuz (aşınma) halkaları ve sabit bağlantılarda O-ringler ile destek halkaları bulunur. Mil keçesi, milin dışarı çıktığı kapakta yağı içeride tutar ve mil üzerindeki ince yağ filmini düzenler; bu film hem milin paslanmasını önler hem de toz keçesini yağlar. Piston keçesi iki odayı birbirinden ayırır ve silindirin durduğu yerde kalmasını sağlar. Kılavuz halkaları pistonu ve mili gövdeye sürtmeden taşır, yandan gelen yükleri karşılar. Toz keçesi mil üzerindeki kiri dışarıda tutar; o yırtıldığında içeri giren kir önce mil keçesini, sonra bütün sistemin yağını bozar.
Dış kaçak mı, iç kaçak mı? Nasıl ayırt edilir?
Dış kaçak gözle görülür: milde yağ filmi, kapakta damlama, park yerinde leke. İç kaçakta dışarıda yağ yoktur ama silindir yük altında zayıflar, yavaşlar ya da oturur. Farklar tabloda:
| Dış kaçak | İç kaçak (piston keçesi) | |
|---|---|---|
| Nasıl görünür? | Milde yağ filmi, kapak çevresinde yağ halkası, damlama, park yerinde leke | Dışarıda yağ yok; silindir yük altında zayıf veya yavaş, bazı durumlarda kendiliğinden hareket ediyor |
| Sık sebep | Aşınmış mil keçesi, yırtık toz keçesi, çizik, paslı veya eğik mil | Aşınmış ya da hasarlı piston keçesi, çizik gövde iç yüzeyi, kirli yağ |
| Risk | Yağ kaybı, kayma tehlikesi, seviye düştükçe pompanın hava emmesi, çevre kirliliği | Güç ve hız kaybı, ısınma; bazı yerleşimlerde yükün kontrolsüz inmesi |
| Teşhis | Gözle görülür; bölgeyi temizleyip izlemek çoğu zaman yeterlidir | Test gerekir; yük tutma valfi ve kumanda valfi de şüpheli listesindedir |
İç kaçakla ilgili önemli bir ayrıntı var: Çift etkili silindirde piston keçesinin kaçırması her zaman yükü düşürmez. İki taraf da kapalıyken yağ bir odadan diğerine geçer, ama milin kapladığı hacim yüzünden iki odanın hacmi eşit değildir; bu yüzden silindir çoğu konumda kendini hidrolik olarak kilitler ve yalnızca biraz oturur. Bazı yerleşimlerde, örneğin mil aşağı bakarken, kaçan yağ silindirin uzamasına izin verir ve yük iner. Yani “bom düşüyor, demek ki keçe” demek her zaman doğru değildir. Düşmenin sürmesi için yağın çoğu zaman silindirden dışarı bir yol bulması gerekir: yük tutma valfi, kumanda valfi ya da bir dış kaçak. Bu yüzden keçeye karar vermeden önce test yaparız. Konunun valf tarafını vinç kumanda valfi arızası yazımızda anlattık.
Silindirdeki kaçağın yeri nasıl bulunur?
Bölge tamamen temizlenir, vinç birkaç hareketle çalıştırılır ve yağın ilk belirdiği nokta aranır. Dış kaçakta yağın göründüğü yer ile çıktığı yer her zaman aynı değildir: Silindirin üstündeki bir rekordan ya da hortum başlığından sızan yağ, mil boyunca akıp keçe kaçağı gibi görünebilir. Mil üzerinde her strokta biriken bir yağ halkası ile kapaktan damlayan yağ aynı aciliyette değildir; ama ikisi de keçenin işini yapmadığını söyler. Rekor kaynaklı bir kaçağı keçe sanıp silindiri sökmek hem zaman hem para kaybıdır; tersi de, yani keçe kaçağını rekor sıkarak geçiştirmeye çalışmak, kaçağı yalnızca erteler.
Hidrolik keçeler neden bozulur?
Keçeleri en çok yüksek sıcaklık, kir, yanlış montaj, basınç darbeleri ve uyumsuz yağ ya da malzeme bozar. Hidrolik keçe arızalarını derleyen bir teknik makale de aynı başlıkları sayar; sahada gördüklerimizle birlikte özetle:
- Isı: Yüksek yağ sıcaklığında keçe sertleşir, esnekliğini kaybeder ve çatlar. Sertleşmiş ve çatlamış keçe, sistemin ısınma sebebinin de aranması gerektiğini gösterir.
- Aşınma: Yetersiz yağlama ya da silindire yandan gelen yük, keçe dudağını ve kılavuz halkalarını bir taraftan yer.
- Montaj hasarı: Uygun aparat kullanılmadan, keskin bir kenar veya diş üzerinden geçirilen keçenin dudağı kesilir; yeni keçe ilk günden kaçırır.
- Basınç darbeleri: Ani yük ve sert durdurmalardan gelen basınç tepeleri keçede yırtılma ve kopmaya yol açar.
- Kir: Mil üzerinden içeri taşınan toz ve kum, keçeyi ve mil kromunu çizer. Hidrolik temizlik kılavuzları da işletme kirinin önemli bir kısmının mil keçeleri üzerinden sisteme çekildiğini belirtir.
- Uyumsuz yağ veya malzeme: Keçe malzemesine uymayan yağ keçeyi şişirir, büzer ya da yumuşatır; renk değişimi bunun işaretidir.
Mil yüzeyi keçe ömrünü nasıl etkiler?
Mil yüzeyi keçenin ömrünü doğrudan belirler: Çizik, oyuk, pas veya eğiklik olan milde yeni keçe kısa sürede kesilir. Mil keçesi, kromlu mil yüzeyinin üzerinde ince bir yağ filmiyle çalışır ve her strokta bu yüzeyin üzerinden geçer. Aynı silindir arka arkaya keçe yiyorsa sebep neredeyse her zaman mil yüzeyidir. Hafif çizikler ince zımparayla giderilebilir; ama krom oyulmuş, kalkmış ya da derin çizilmişse mil yeniden kromlanmalı veya değiştirilmelidir.
Eğik mil de keçeyi bir taraftan ezer ve kapaktaki burcu yer. Milin doğruluğu, merdaneler üzerinde döndürülüp komparatörle salgısı ölçülerek kontrol edilir; milin bir yüzünün mat, karşı yüzünün parlak olması da eğilmenin işaretlerinden biridir. Gövde iç yüzeyi de aynı mantıkla kontrol edilir: Gövdede çizik veya oyuk varsa piston keçesinin ömrü kısalır; gövde honlanır ya da değiştirilir. Piston ve kılavuz halkaları ölçülür, keçe yuvaları kumpasla ölçülüp doğru keçe takımı seçilir.
Sahada mili korumanın en basit yolu: Vinç kirli, tozlu veya tuzlu bir ortamda bekleyecekse açıkta kalan krom yüzeyleri düzenli olarak temizleyip yağlamak. Bir araç üstü vinç üreticisinin kullanım kılavuzu bunu, park yeri yüzünden kire maruz kalan mil yüzeyleri için aylık bakım maddesi olarak ister. Kıyıda, iskelede ve tekne işlerinde çalışan vinçlerde bu daha da önemlidir.
Atölyede keçe değişimi nasıl yapılır?
Silindir güvenle sökülür, temiz tezgâhta açılır, ölçülür, gereken parçalar yenilenir, doğru aparatla toplanır ve basınç altında test edilir. Adımlar:
- Güvenli söküm: Bom desteklenir; silindir yük altında değilken ve hatlardaki basınç alındıktan sonra hortumlar sökülür, açık uçlar kir girmesin diye tapalanır.
- Temiz açma ve yıkama: Silindir temiz bir tezgâhta açılır, tüm parçalar yıkanır ve sırasıyla dizilir.
- Ölçüm: Milin salgısı ve krom yüzeyi, gövde iç yüzeyi, piston, kapak ve burçlar kontrol edilir; keçe yuvaları ölçülür.
- Karar: Yalnızca keçe mi, milin kromlanması mı, yeni mil mi, gövdenin honlanması mı? Gereken parça imalatında torna atölyemizi kullanırız.
- Montaj: Doğru keçe takımı, uygun montaj aparatlarıyla ve dudaklara zarar vermeden takılır; cıvata ve somunlar kılavuzdaki değerlerde sıkılır.
- Test: Silindir basınç altında denenir, dış ve iç kaçak kontrol edilir. Vinç üzerinde de yük tutma valfiyle birlikte hareket ve tutma testi yapılır.
Keçe değişimi gerektiğini gösteren işaretler nelerdir?
Aşağıdaki işaretlerden biri varsa silindir kontrole alınmalıdır:
- Mil üzerinde, silindir her açıldığında silinip yeniden oluşan yağ halkası
- Kapaktan damlayan yağ veya park yerinde her gün büyüyen leke
- Silindirin yük altında yavaşlaması, zayıflaması veya titreyerek hareket etmesi
- Testle ayrılmış bir iç kaçak
- Yırtılmış toz keçesi veya mil üzerinde biriken kir ve pas
Kaçak yapan silindirle sahada ne yapılmalı, ne yapılmamalı?
Önce yükü indirip bomu güvenle yere ya da taşıma konumuna alın; kaçağı elle aramayın ve silindiri vinç üzerinde basınç alınmadan sökmeyin. Ayrıntılar:
- Kaçak yapan silindir yük taşıyorsa yükü indirin, bomu güvenle yere ya da taşıma konumuna alın.
- Kaçağı bulmak için elinizi mil veya hortum üzerinde gezdirmeyin; basınçlı yağ deriyi delebilir. Bir karton parçasıyla bakın.
- Silindiri vinç üzerinde, bom desteklenmeden ve basınç alınmadan sökmeye kalkmayın; yük tutma valfinin arkasında basınç kalmış olabilir.
- Keçeyi “nasılsa değişiyor” diye mili kontrol etmeden takmayın; aynı çiziğe ikinci keçeyi de kurban edersiniz.
- Ölçüsü tutmayan keçeyi “oturur” diye takmayın; yuva ölçüsü, keçe profili ve malzemesi önemlidir.
Milas'ta vinç silindiri keçe değişimi ve revizyonu
Silindir revizyonu ölçmeyi, tornayı ve temiz montajı aynı yerde gerektirir. Milas'taki atölyemizde silindirleri söküp ölçüyor, gerektiğinde pim, burç ve benzeri parçaları kendi tezgâhımızda imal ediyor, keçe takımlarını hidrolik yedek parça tarafımızdan sağlıyoruz. Milas, Bodrum ve Muğla çevresindeki vinçler için önce sahada teşhis yapıp silindirin atölyeye gelmesi gerekip gerekmediğine birlikte karar veriyoruz; silindiri vinçten söküp getirmek mümkünse bunu da konuşabiliriz. Ayrıntılar için vinç hidrolik tamiri ve vinç tamiri, revizyon ve bakım sayfalarımıza bakabilirsiniz.
Önemli çıkarımlar
- Keçe yaşına göre değil; kaçak, güç kaybı ve test sonucuna göre değiştirilir.
- Aynı silindir üst üste keçe yiyorsa sebep çoğunlukla çizik, paslı veya eğik mildir.
- Bom oturması her zaman piston keçesi demek değildir; yük tutma valfi de test edilmelidir.
- Kaçağı elle aramayın; basınçlı yağ deriyi delebilir, karton parçası kullanın.
- Kirli veya tuzlu ortamda bekleyen vinçte açıkta kalan kromlu milleri düzenli temizleyip yağlayın.
Sık sorulan sorular
Hidrolik silindir keçesi ne zaman değişir?
Milden dışarı yağ sızıyorsa, kapaktan damlama varsa, silindir yük altında güç kaybediyorsa veya testle iç kaçak tespit edildiyse. Keçeyi yaşına göre değil durumuna göre değiştirmek gerekir; değişim sırasında mil, gövde ve piston da kontrol edilmelidir.
Yalnızca keçe değiştirmek yeterli mi?
Mil ve gövde sağlamsa evet. Mil çizik, oyuk, paslı veya eğikse yeni keçe kısa sürede yine kaçırır. Bu durumda mil kromlanır ya da değiştirilir; gövde çizikse honlanır.
Silindir keçe değişimi sahada yapılır mı?
Bazı küçük silindirlerde mümkün olsa da doğru iş temiz bir tezgâh, ölçüm aletleri ve montaj aparatları ister. Toz ve kum içeri girerse yeni keçe ilk günden zarar görür. Bu yüzden silindir revizyonunu atölyede yapmayı tercih ediyoruz.
Piston keçesi kaçağı bomu düşürür mü?
Her zaman değil. Çift etkili silindirde iki odanın hacmi farklı olduğu için silindir çoğu konumda kendini kilitler ve yalnızca biraz oturur. Sürekli düşme için genellikle yük tutma valfinde, kumanda valfinde ya da dışarıda bir kaçak da vardır. Bu yüzden test şarttır.
Silindir mili neden paslanır, nasıl korunur?
Krom yüzey uzun süre açıkta, nemli, tuzlu veya kirli ortamda kalırsa pas ve oyuk başlar. Vinci taşıma konumunda park etmek, açıkta kalan milleri düzenli temizleyip yağlamak ve toz keçesini sağlam tutmak en etkili korumadır.
Hidrolik silindir keçe takımı nasıl seçilir?
Keçe takımı göz kararıyla değil, yuvalar ölçülerek seçilir: mil ve gövde çapı, yuva genişliği ve derinliği, keçe profili ve malzemesi. Silindirin üzerinde parça numarası varsa o esas alınır. Ölçüsü yakın diye takılan “benzeri” keçe ya kaçırır ya da sıkışıp kısa sürede yırtılır.
Kaynaklar
Hedef Vinç'in (Retrofit Hedef Crane) sahipleri. 2005'ten beri Milas Tuzla Kavşağı'ndaki atölyede vinç tamiri ve vinç kiralama yapıyorlar. Hakkımızda