Vinç Ayakları (Outrigger) Arızası: Ayak Toplamıyor, Ayak Düşüyor

Bu yazı araç üstü vinç ve mobil vinç operatörleri ile vinç sahipleri için. Ayak arızası çoğu zaman en kötü yerde ortaya çıkar: İş bitmiştir, ayak toplanmaz ve kamyon yola çıkamaz; ya da yük havadayken ayaklardan biri yavaşça oturur. Aşağıda ayak sisteminin nasıl çalıştığını, belirtiden sebebe giden bir tabloyu, hidrolik oturmayı zemin çökmesinden ayırmanın yolunu ve sahada güvenle yapılabilecek ilk adımları anlatıyoruz.

İçindekiler

1. Vinç ayak sistemi nasıl çalışır?
2. Hangi ayak belirtisi hangi arızayı gösterir?
3. Vinç ayağı neden kendiliğinden düşer?
4. Ayak mı oturuyor, zemin mi çöküyor?
5. Vinç ayağı neden toplamaz?
6. Ayak arızasında sahada ilk ne yapılmalı?
7. Ayaklarla çalışırken hangi hatalardan kaçınılmalı?
8. Milas, Bodrum ve Muğla'da vinç ayak tamiri
9. Önemli çıkarımlar
10. Sık sorulan sorular
11. Kaynaklar

Vinç ayak sistemi nasıl çalışır?

Ayak sistemi, yana açılan kirişler ve uzatmalar ile yere inen dikey silindirlerden oluşur; her dikey silindirin üzerindeki kilit valfi ayağı yük altında yerinde tutar. Araç üstü vinçlerde sistemin parçaları; ayak kirişi ve uzatmaları, dikey ayak silindiri, taban pabucu ve uzatmaları taşıma konumunda tutan kilit mekanizmalarıdır. Birçok vinçte yağın ayaklara mı yoksa vinç hareketlerine mi gideceği bir seçici valfle ya da kumanda panelindeki seçimle belirlenir. Kilit valfi teknik adıyla pilot kumandalı bir çek valftir: Yağın silindire girmesine izin verir, çıkmasını ise karşı hattan pilot basıncı gelene kadar engeller. Böylece hortum patlasa bile ayak yük altında içeri kaçmaz. Almanya'nın iş kazası sigortası kurumunun hidrolik hortum kuralı da yük tutulan yerlerde hat kopmasına karşı pilotla açılan çek valfleri ve yük tutma valflerini önerir.

Bazı modern vinçlerde emniyet sistemi ayakların konumunu ve yükünü de izler. Ayak uzatmaları yeterince açılmamışsa vincin izin verilen kapasitesi düşer; bir ayak aşırı yüklenirse o ayağa doğru dönüş durdurulur. Bu yüzden bazı “vinç çalışmıyor” şikâyetlerinin kaynağı aslında ayak tarafındaki bir sensördür.

Hangi ayak belirtisi hangi arızayı gösterir?

Ayağın kaçtığı yön ve koşul sebebi daraltır: Yük altında içeri kaçma çoğu zaman kilit valfine, taşıma konumunda sarkma valfe ya da silindire, toplamama ise pilot basıncına veya seçici valfe işaret eder.

Vinç ayağı neden kendiliğinden düşer?

Ayak yük altında içeri kaçıyorsa yağ silindirden bir yoldan çıkıyordur; en sık yol kilit valfidir. Valfin konik yuvasına oturan küçük bir kir parçası bile tam kapanmayı engeller ve ayak yavaş yavaş oturur. Yuva ve contalar aşındığında da aynı şey olur. Kumanda valfi nötrdeyken pilot hattı tanka boşalamıyorsa kilit valfi kısmen açık kalabilir; bu da oturma yapar. Kir kaynaklı kaçak çoğu zaman valfin temizlenmesiyle giderilir, ama kirin kaynağı olan yağ ve filtre de ele alınmazsa sorun geri gelir.

Silindirin piston keçesi kaçağı her zaman ayağı düşürmez; çift etkili silindirde iki odanın hacmi farklı olduğu için silindir çoğu konumda kendini kilitler. Ancak mil aşağı bakan bir ayak silindirinde, piston keçesinden kaçan yağ silindirin uzamasına izin verebilir; bu, taşıma konumunda ayağın sarkması olarak görülür. Hangisinin suçlu olduğunu test ayırır. Silindir tarafını hidrolik silindir keçe değişimi yazımızda anlattık.

Sıcakken kurulup uzun süre bekleyen vinçte yağın soğuyup hacminin küçülmesi de ayakta hafif bir oturma yaratabilir. Bu yüzden oturma ölçülürken yağın dengelenmesi beklenir; uzun süren işlerde ise ayaklar ve altlıklar aralıklarla kontrol edilmelidir.

Ayak mı oturuyor, zemin mi çöküyor?

Oturma şikâyetlerinin bir kısmı hidrolik değil zemin kaynaklıdır: Yük bindikçe altlık toprağa gömülür, asfalt ezilir ya da altlık eğilir. HIAB gibi üreticiler bu yüzden yük altında eğilmeyecek kadar büyük ve sağlam altlık kullanılmasını, yük bindikçe altlığın zemine batıp batmadığının izlenmesini ve zeminin kanalizasyon, bodrum ya da kazı gibi oyuklara karşı kontrol edilmesini ister. Hidrolik oturmayı zemin oturmasından ayırmanın basit bir yolu var: Ayak silindirinin milinde, kapağın hemen dibine bir işaret koyun. Bir süre sonra mil içeri girmişse sorun hidroliktir; mil yerinde ama ayak aşağıdaysa zemin ya da altlık çökmüştür.

Zeminde asıl tehlike görünmeyendir. İngiltere'de inşaat makinesi kiralayıcıları birliğinin (CPA) yayımladığı zemin koşulları rehberi, ani göçmeye yol açabilecek gizli tehlikeleri sayar: ince kaplama altındaki yumuşak dolgu, doldurulmuş kazı ve altyapı hendekleri, sığ borular ve menfezler, üstü kapatılmış kuyu ve rögarlar, eski temellerin altındaki boşluklar, bodrum ve mahzenler, şev kenarındaki zayıf zemin. Rehber suyun zemin dayanımını düşürdüğünü de hatırlatır; uzun süren işlerde ve yağmurdan sonra ayak altlarını yeniden kontrol edin.

Vinç ayağı neden toplamaz?

Ayak toplamıyorsa çoğu zaman kilit valfini açacak pilot basıncı gelmiyordur ya da yetersizdir. Kilit valfi, ayağın toplanması için karşı hattan gelen bu basınçla açılır; basınç gelmezse valf açılmaz ve ayak yerinde kilitli kalır. Pilot hattındaki tıkanıklık, kirden sıkışmış valf, yanlış konumda kalmış seçici valf veya elektrikli seçimde bobin arızası bu tabloyu yaratır. Bazen sebep mekaniktir: eğilmiş ayak mili, ezilmiş ayak kılıfı ya da bir yere takılmış taban pabucu. Toplanmamış ayakla aracı hareket ettirmek ayağı ve şaseyi parçalayabilir.

Ayak arızasında sahada ilk ne yapılmalı?

İlk iş yükü kontrollü şekilde indirmek, ardından bomu taşıma konumuna alıp ayakları kılavuzdaki sırayla toplamayı denemektir:

1. Ayakta oturma fark ettiğiniz anda yükü kontrollü şekilde indirin; yük havadayken ayaklarla oynanmaz.
2. Bomu taşıma konumuna alın, ardından ayakları kılavuzdaki sırayla toplamayı deneyin.
3. Ayak toplanmıyorsa aracı hareket ettirmeyin; çevreyi işaretleyip servis çağırın.
4. Taşıma konumunda ayak sarkıyorsa mekanik kilitleri ve pimleri takın; kilit takılamıyorsa yola çıkmayın.
5. Hangi ayak, hangi yön, yüklü mü yüksüz mü, oturma ne kadar sürede oldu not edin.

Ayaklarla çalışırken hangi hatalardan kaçınılmalı?

En tehlikeli hatalar yük asılıyken ayakları oynatmak, zayıf zemine altlıksız ayak kurmak ve ayak sensörlerini köprülemektir. HIAB'ın kullanım kılavuzu, tam kapasite ve denge için ayakların ve uzatmaların tamamen açılıp tekerlekler yerden kesilmeden zemine oturtulmasını, aracın el freninin çekilip tekerleklerine takoz konmasını ister. Kaçınılması gerekenler:

• Hidrolik ayak çalışırken önünde ve kirişin hareket alanında durmayın; ayağı, çalıştırırken görebileceğiniz yerden kullanın.
• Vinçte yük asılıyken ayakları hareket ettirmeyin.
• Yumuşak zeminde, şev kenarında, rögar ya da boşlukların üzerinde ayak kurmayın; ayak altına yük altında eğilmeyecek kadar büyük ve sağlam altlık koyun.
• Ayakları el freni yerine kullanmayın; yalnızca iki ayağı olan vinçlerde aracı ayaklarla yerden kaldırmaya çalışmayın.
• Ayak konum sensörlerini veya ayak yük korumasını köprüleyerek çalışmayın.
• Kilit valfinin arkasında basınç kalmış olabileceğini düşünmeden ayak silindirinin hortumunu sökmeyin.

Ayak kilitleri ve altlıklar günlük kontrolün parçasıdır; listenin tamamı hiyap bakımı kontrol listesi yazımızda.

Milas, Bodrum ve Muğla'da vinç ayak tamiri

Ayak arızasında genellikle kilit valfinin temizlenmesi ya da değişmesi, silindir keçelerinin yenilenmesi, kilit mekanizmasının onarılması veya eğilmiş bir milin değişmesi gerekir. Milas'taki atölyemizde ayak silindirlerini söküp test ediyor, gerektiğinde pim ve burç gibi parçaları torna tezgâhımızda imal ediyoruz. Toplanmayan bir ayak yüzünden yola çıkamayan vinç için Milas, Bodrum, Muğla ve çevresinde sahaya geliyoruz. Ayrıntılar için hiyap vinç tamiri, vinç hidrolik tamiri ve vinç tamiri, revizyon ve bakım sayfalarımıza bakabilirsiniz.

Önemli çıkarımlar

• Ayakta oturma fark ettiğinizde yükü hemen kontrollü indirin; yük havadayken ayaklara dokunulmaz.
• Mile işaret koyun: Mil içeri girdiyse sorun hidrolik, girmediyse zemin veya altlıktır.
• Toplanmayan ayakla ya da kilidi takılamayan uzatmayla araç yola çıkmaz.
• Altlık yük altında eğilmeyecek kadar büyük ve sağlam olmalı; rögar ve dolgu üstüne ayak kurulmaz.
• Ayak sensörlerini köprülemek yerine arızayı giderin.

Sık sorulan sorular

Kaynaklar

1. HIAB T-HiDuo 013–038 Operator's ManualHIAB
2. Ground Conditions for Construction Plant: a brief guideConstruction Plant-hire Association (CPA)
3. DGUV Regel 113-020: Hydraulik-Schlauchleitungen und Hydraulik-Flüssigkeiten – Regeln für den sicheren EinsatzDeutsche Gesetzliche Unfallversicherung (DGUV)