Vinç Hidrolik Pompa Arızası: Belirtiler, Testler ve Doğru Teşhis

Bu yazı; vinci yük altında yavaşlayan, pompasından ses gelen ya da yağı her zamankinden çabuk ısınan araç üstü vinç sahipleri ve operatörleri için. Sahada en sık yapılan hata, ilk belirtide pompayı suçlayıp sökmektir. Oysa pompa çoğu zaman sistemin başka bir yerindeki sorunun kurbanıdır ve sebebi bulunmadan takılan yeni pompa da aynı yoldan gider. Aşağıda belirtileri tek tek, hangi kontrolün operatöre, hangisinin ölçüm aleti olan servise düştüğünü ve pompa değişiminde yapılan pahalı hataları anlatıyoruz.

İçindekiler

1. Vinç hidrolik pompası neden bozulur?
2. Hidrolik pompa arızasının 7 belirtisi nelerdir?
3. Sorun pompada mı, başka bir yerde mi?
4. Pompa değiştirirken hangi hatalar yapılır?
5. Pompadan ses geliyorsa sahada ne yapılmalı?
6. Pompa arızasında neler yapılmamalı?
7. Milas'ta vinç pompası teşhisi ve tamiri
8. Önemli çıkarımlar
9. Sık sorulan sorular
10. Kaynaklar

Vinç hidrolik pompası neden bozulur?

Vinç pompasını en çok kirli yağ bozar; onu kavitasyon (pompanın yeterince yağ ememesi), yağa karışan hava, aşırı ısı ve aşırı basınç izler. Örneğin bir pompa üreticisinin açık devre pistonlu pompa servis kılavuzu kirlenmiş yağı ünite arızalarının ana sebebi olarak gösterir. Yani pompa çoğu zaman sistemin başka bir yerindeki sorunun kurbanıdır; sebebi bulunmadan takılan yeni pompa da aynı yoldan gider.

Araç üstü vinçlerde pompa genellikle kamyonun kuvvet kalkışından (PTO) tahrik edilir. Kamyon üstü hidrolik sistemlerde en yaygın tip dişli pompadır: basit, ucuz, servisi kolay ve kirliliğe görece dayanıklıdır. Vinçlerde ise yüksek basınç ve hassas kontrol gerektiği için sık sık pistonlu pompalar kullanılır; bunların bir kısmı değişken debili, yük algılamalı (load sensing) sistemlerdir. Pistonlu pompalar daha verimlidir ama parça sayıları fazla, toleransları sıkı ve kirliliğe toleransları daha düşüktür; filtrasyon onlar için daha da kritiktir.

Hidrolik pompa arızasının 7 belirtisi nelerdir?

Yedi belirti öne çıkar: ses, köpüklü yağ, yük altında yavaşlama, aşırı ısınma, basınç yetmezliği, mil keçesinden kaçak ve filtrede metal parçacık. Her birinin pompa dışında da bir sebebi olabileceği için aşağıda ikisini birlikte anlatıyoruz.

1. Ses: inleme, ıslık veya takırtı

Emiş tarafında pompaya yeterli yağ gelmezse yağın içinde buhar kabarcıkları oluşur ve bunlar basınç tarafında çöker. Buna kavitasyon denir. Ses, metal kutuda bilye sallanıyormuş gibi bir takırtıdan tiz bir inlemeye kadar değişir ve yağ soğukken daha belirgindir. Kabarcıkların çöktüğü yüzeylerde zamanla oyuklar açılır, pompa içten yenir. Bir araç üstü vinç üreticisinin kullanım kılavuzu pompa sesinin üç sebebini sayar: tank kapağındaki hava filtresinin tıkanması, düşük yağ seviyesi ve arızalı pompa; üçünde de vincin kullanımının hemen bırakılmasını ister. Gevşek ya da yanlış kaplin ve PTO ile pompa arasındaki eksen kaçıklığı da ses ve titreşim yapar.

2. Köpüklü yağ, süngerimsi kumanda

Düşük yağ seviyesi, emiş hattındaki gevşek bir bağlantı ya da hasarlı bir keçe yüzünden sisteme hava girerse yağ köpürür. Kumanda süngerimsi hissedilir, silindirler kesik kesik hareket eder. Havanın basınç altında sıkışması ayrıca ısı üretir.

3. Yük altında yavaşlama

Aşınan pompada iç kaçak artar; boşta normal görünen vinç yük binince yavaşlar. Burada sık yapılan hata, pompanın “basıncı yaptığını” görüp sağlam sanmaktır. Basınç tek başına yanıltıcıdır: Aşınmış bir pompa basınç yapabilir ama debisi düşmüştür. Doğru test, debimetreyle yük altında debi ölçmektir. Pistonlu pompalarda gövde drenaj hattından gelen kaçak debisinin artması da aşınmanın işaretidir. Soğuk ve fazla koyu yağ da pompanın dolmasını zorlaştırıp hızı düşürür; bu yüzden ölçüm, yağ çalışma sıcaklığına geldikten sonra yapılır.

4. Aşırı ısınma

Isı hidrolikte çoğu zaman sebep değil sonuçtur. Kavitasyon, kirli yağ, açık kalmış ya da yanlış ayarlanmış emniyet valfi, iç kaçak yapan pompa, gereğinden küçük hortum ve egzoza yakın geçen hatlar yağı ısıtır. Emniyet valfinden sürekli tanka dönen yağ da sisteme ısı katar. Isınan yağ oksitlenir, yağlama gücünü kaybeder ve vernik bırakır. Pompayı bozacak kadar yüksek sıcaklık yağı da bozar; o yağın değişmesi gerekir.

5. Basınç yapmama veya güç kaybı

Pompa basınç yapmıyor gibi görünüyorsa önce emniyet valfine bakılır: Ayarı düşmüş ya da kir yüzünden açık kalmış bir valf, pompayı suçlu gibi gösterir. Sorun pompadaysa genellikle iç aşınma ya da hasar vardır.

6. Mil keçesinden kaçak

Pompa milinden yağ geliyorsa keçenin altına girmiş kir, hasarlı ya da yanlış takılmış keçe olabilir. Keçe değişirken mil yüzeyindeki çizikler de kontrol edilmelidir. Doğru hizalanmamış, titreşimli bir kardan bağlantısı da keçeyi zorlar ve sızdırmazlık bölgesine kir taşır.

7. Filtrede veya tank dibinde metal parçacık

Filtrede ya da tank dibinde parlak metal tozu, pompanın veya başka bir bileşenin içten aşındığını gösterir. Bu durumda yalnızca pompayı değiştirmek yetmez; o parçacıklar sistemin geri kalanında dolaşmaya devam eder ve yeni pompayı da aşındırır. Filtrelerin eskisinden sık dolması da aynı anlama gelir: Bileşenlerdeki aşınma artıyor olabilir.

Sorun pompada mı, başka bir yerde mi?

Pompayı suçlamadan önce yağ seviyesi, emiş tarafı, emniyet valfi ve PTO elenmelidir. Aşağıdaki tablo bu sırayı belirti belirti gösterir:

Tablonun ikinci sütununu operatör yapabilir. Üçüncü sütun manometre, vakum ölçer, debimetre ve termometre ister; servis kılavuzları da teşhisi, pompanın ölçüm noktalarına bağlanan manometrelerle ve yağ çalışma sıcaklığındayken yapmayı tarif eder. Gözle ve kulakla yapılan tahmin, çoğu zaman yanlış parçanın değişmesiyle sonuçlanır.

Pompa değiştirirken hangi hatalar yapılır?

En pahalı üç hata; kök sebebi bulmadan pompayı değiştirmek, sistemi temizlemeden yeni pompa takmak ve “büyük olsun” diye pompa seçmektir:

1. Kökü bulmadan pompayı değiştirmek. Kavitasyonu yaratan tıkalı süzgeç ya da pompayı yiyen kirli yağ yerinde duruyorsa, yeni pompa da aynı sonla karşılaşır.
2. Sistemi temizlemeden yeni pompa takmak. Pompa dağıldıysa tank, hortumlar ve silindirler yıkanmalı, filtreler değişmeli, sistem yeni ve filtrelenmiş yağla doldurulmalı; tüm fonksiyonlar çalıştırıldıktan sonra filtreler bir kez daha değiştirilmelidir.
3. “Büyük olsun” diye pompa seçmek. Gerekenden büyük debili pompa daha fazla tork ister, verimsiz devirde çalışır ve ısı üretir. Pompa, vincin ve PTO'nun değerlerine göre seçilir; dönüş yönü, mil ve flanş ölçüleri de doğrulanır.

Pompadan ses geliyorsa sahada ne yapılmalı?

Yükü indirip çalışmayı durdurun, PTO'yu devreden çıkarın ve önce yağ seviyesine, tank havalandırma kapağına ve emiş hortumuna bakın. Adım adım:

• Pompadan alışılmadık ses geliyorsa yükü indirin ve çalışmayı durdurun; sesli pompayla devam etmek hasarı büyütür.
• Sistemi kapatın, PTO'yu devreden çıkarın; araç düz zemindeyken ve vinç taşıma konumundayken yağ seviyesine bakın.
• Tank kapağındaki hava filtresinin tıkalı olup olmadığına, emiş hortumunun ezilip ezilmediğine bakın.
• Yağın görünüşünü ve kokusunu not edin: köpük, süt rengi veya yanık kokusu servise önemli bilgi verir.

Pompa arızasında neler yapılmamalı?

Pompa arızasını gizleyen ya da büyüten dört alışkanlıktan uzak durun:

• Güç kaybını gidermek için emniyet valfini sıkmayın. Bu, aşınmış pompayı gizler, yağı ısıtır ve vinci yapısal sınırının ötesine taşıyabilir. Ayrıntısı kumanda valfi arızası yazımızda.
• Yağ seviyesi düşükken “biraz daha idare eder” diye çalışmayın; pompa havayla çalışır.
• Farklı tip yağları karıştırmayın, tanka filtrelenmemiş yağ koymayın.
• PTO'yu iş bittikten sonra açık bırakmayın; boşuna dönen sistem yağı gereksiz yere ısıtır.

Milas'ta vinç pompası teşhisi ve tamiri

Pompa arızasında asıl iş, pompayı söküp takmak değil, neden bozulduğunu bulmaktır. Atölyemizde sistemi ölçerek teşhis ediyor, gerekiyorsa pompayı onarıyor ya da doğru değerlerde yenisini takıyor, ardından sistemi temizleyip test ediyoruz. Pres hortum ve hidrolik yedek parça aynı tesiste olduğu için çoğu işte parça beklemiyoruz. Milas, Bodrum, Muğla ve çevresinde yola çıkamayan vinç için sahaya da geliyoruz. Pompa, valf ve silindir işlerinin tamamı için vinç hidrolik tamiri sayfamıza, genel tamir ve revizyon kapsamı için vinç tamiri, revizyon ve bakım sayfamıza bakabilirsiniz.

Pompa sesiyle birlikte yağ da bulanık veya köpüklüyse vinç hidrolik yağı değişimi yazımıza, sorunun pompadan mı başka bir yerden mi geldiğinden emin değilseniz hiyap arızaları ve çözümleri rehberimize göz atın.

Önemli çıkarımlar

• Pompadan ses gelirse yükü indirin ve vinci çalıştırmayı hemen bırakın.
• Pompayı suçlamadan önce yağ seviyesi, tank havalandırma kapağı ve emiş hortumunu kontrol edin.
• Basınç yapan pompa sağlam demek değildir; karar yük altında debi ölçümüyle verilir.
• Dağılan pompadan sonra sistem yıkanmadan ve filtreler değişmeden yeni pompa takılmaz.
• Güç kaybını emniyet valfi ayarıyla kapatmak aşınmayı gizler ve yağı ısıtır.

Sık sorulan sorular

Kaynaklar

1. Series 45 J Frame Open Circuit Axial Piston Pumps – Service ManualDanfoss Power Solutions
2. HIAB 435K HiPro Operator's Manual (bakım, güvenlik ve arıza giderme bölümleri)HIAB
3. Design Guidelines for Hydraulic Fluid Cleanliness (Technical Information 520L0467)Danfoss Power Solutions