Rehber
Hiyap Bakımı: Günlük, Haftalık ve Periyodik Kontrol Listesi
Kısa cevap
Hiyap bakımı üç katmanda yapılır: Operatör her iş öncesi kaçak, yağ seviyesi, kumandalar, acil stop, ayaklar ve yapıyı kontrol eder; kullanım yoğunluğuna göre haftalık veya aylık gresleme ve sıkılık kontrolü yapılır; yağ, filtre ve kapsamlı bakım üreticinin kılavuzundaki aralıklarla yapılır. Aralık ve yağ tipi için vincin kendi kılavuzu esastır. Yasal periyodik kontrol bakımdan ayrıdır ve yetkili kişilerce yapılır.
Bu liste hiyap sahipleri, operatörler ve bakım sorumluları için hazırlandı. Kamyon üstü vinç yolda sarsılır, yağmurda ve güneşte bekler, şantiyede toza, kıyıda tuza maruz kalır; bakımı atlanan bir hiyap arızayı çoğu zaman işin en yoğun gününde verir. Aşağıdaki tabloları kabine asılacak bir kontrol kartı gibi kullanabilirsiniz. Listeler genel bir çerçevedir; aralıklar, değerler ve yağ tipi için her zaman vincinizin kendi kılavuzuna bakın.
İçindekiler
- Hiyap bakımı hangi kurala göre yapılır?
- Hiyapta her iş öncesi neler kontrol edilir?
- Haftalık veya aylık bakımda neler yapılır?
- Yağ, filtre ve kapsamlı bakım ne zaman yapılır?
- Hiyap bakımında en sık neler atlanır?
- Bakım kaydında neler yazmalı?
- Bakım yaparken nelere dikkat edilmeli?
- Milas, Bodrum ve Muğla'da hiyap bakımı
- Önemli çıkarımlar
- Sık sorulan sorular
- Kaynaklar
Hiyap bakımı hangi kurala göre yapılır?
Hiyap bakımı üreticinin kılavuzuna ve ilgili standartlara göre yapılır; İş Ekipmanları Yönetmeliği de bakımın standartlarda veya imalatçının belirlediği kriter ve aralıklarda yapılmasını ister. Yönetmeliğe göre operatör her çalışmaya başlamadan önce ekipmanı kontrol eder; kullanım sırasında çatlak, gevşemiş bağlantı, deformasyon, aşınma ve korozyon gibi belirtilere karşı gözle muayene eder ve fonksiyonları dener. Tüm bakım ve onarımlar kayıt altına alınır ve ekipmanın kullanım ömrü boyunca saklanır. Yasal periyodik kontrol ise bakımdan ayrı bir iştir: Yönetmelikteki tablo, vinçlerde ilgili standardın öngördüğü süreleri saklı tutar; standartta süre belirtilmemişse kontrol yılda birdir. Ayrıntısını vinç periyodik kontrolü yazımızda anlattık.
Hiyapta her iş öncesi neler kontrol edilir?
Her iş öncesi kaçak, yağ seviyesi, filtre göstergesi, kumandalar, acil stop, emniyet sistemleri, ayaklar, yapı, pimler ve kanca kontrol edilir. Alışınca birkaç dakika süren bu tur, arızayı yolda değil park yerinde yakalamanızı sağlar:
| Kontrol | Neye bakılır |
|---|---|
| Hidrolik kaçak | Hortum, boru, rekor ve silindirlerde sızıntı, terleme, kabarma; park yerindeki yağ lekesi |
| Yağ seviyesi | Araç düz zeminde, vinç taşıma konumundayken tank göstergesi |
| Filtre göstergesi | Dönüş filtresinde tıkanma göstergesi varsa rengi |
| Kumandalar | Kollar rahat çalışıyor ve bırakılınca nötre dönüyor mu; uzaktan kumanda ve göstergeler çalışıyor mu |
| Acil stop | Tüm acil stop butonları sağlam ve çalışıyor mu |
| Emniyet sistemleri | Aşırı yük koruması ve uyarı lambaları; kılavuzdaki gösterge testleri |
| Ayaklar | Ayak kirişleri, uzatmalar ve kilit mekanizmaları sağlam ve çalışır mı; taban pabuçları ve altlıklar yerinde mi |
| Yapı | Bom, kolon, kulaklar ve kaynak dikişlerinde çatlak, ezik, pas akıntısı veya boya çatlağı |
| Pim ve kilitler | Pimler, pim emniyetleri ve burçlar yerinde ve hasarsız mı |
| Kanca ve aparatlar | Kancada deformasyon ve çatlak, emniyet mandalı tam kapanıyor mu; vinç halatı varsa halatın durumu |
Haftalık veya aylık bakımda neler yapılır?
Haftalık ya da aylık turda gresleme, pim ve burç boşlukları, cıvata sıkılığı, pompa ve PTO bağlantısı, silindir milleri, hortum güzergâhı, sensörler, etiketler ve yağın görünüşü kontrol edilir. Aralık üreticiye ve kullanım yoğunluğuna göre değişir; her gün çalışan bir vinçte bunları haftalık yapmak iyi bir alışkanlıktır, az çalışan bir vinçte en geç kılavuzun belirttiği aralıkta yapın.
| Kontrol | Neye bakılır |
|---|---|
| Gresleme | Kılavuzdaki yağlama şemasına göre pimler, burçlar, döner tabla ve teleskop kızakları |
| Pim ve burç boşlukları | Bom ve silindir pimlerinde boşluk, ses veya hasar |
| Cıvata ve bağlantılar | Vinç bağlantı cıvataları ve diğer bağlantıların sıkılığı; tork değerleri kılavuzdan |
| Pompa ve PTO | Pompa bağlantı cıvatalarının sıkılığı; PTO ve kardan çevresinde kaçak, ses veya titreşim |
| Silindir milleri | Krom yüzeyde çizik, pas, oyuk; kirli veya tuzlu ortamda bekleyen vinçte millerin temizlenip yağlanması |
| Hortum güzergâhı | Sürtünme, keskin kenara temas, koruma spiralinin yerinde olması |
| Kablolar ve sensörler | Kablo, soket, sensör ve limit şalterlerinin durumu |
| Etiketler | Yük tablosu ve uyarı etiketleri yerinde ve okunur mu |
| Yağın görünüşü | Renk, bulanıklık, köpük; değişim ihtiyacı var mı |
Yağ, filtre ve kapsamlı bakım ne zaman yapılır?
Yağ, filtre, döner tabla, ayar ve yapı kontrolleri kılavuzdaki saat ya da takvim aralığında yapılır. Örneğin HIAB'ın kullanım kılavuzu, vincin en az yılda bir servis bakımına girmesini, filtrenin ilk çalışma saatlerinden sonra, ardından belirli saat aralıklarında ya da en az yılda bir değiştirilmesini ister. Aynı kılavuz, sıcak iklimde çalışan vinçte yağın daha sık değiştirilmesi gerekebileceğini de not eder; Ege yazında bunu hesaba katın.
| İş | Not |
|---|---|
| Hidrolik yağ değişimi veya yağ analizi | Üreticinin saat veya takvim aralığına göre; sıcak iklimde ve tozlu sahada daha sık gerekebilir |
| Filtre değişimi | Dönüş filtresi ve tank havalandırma filtresi; ilk çalışma saatlerinden sonra ilk değişimi öngören kılavuzlar vardır |
| Döner tabla | Dişli ve rulman yağlaması, boşluk kontrolü, bağlantı cıvatalarının kılavuzdaki değere göre kontrolü |
| Kızak (aşınma) takozları | Teleskop bomlardaki kızak takozlarının kalınlığı ve ayarı |
| Yük tutma ve kilit valfleri | Tutma testi; bomda ve ayaklarda oturma var mı |
| Basınç ve emniyet ayarları | Manometreyle, üreticinin değerine göre; yalnızca yetkin servis |
| Yapısal muayene | Kritik bölgelerde ayrıntılı gözle muayene; şüphede tahribatsız muayene |
| Halat vinci | Varsa tambur dişli yağı, fren ve halatın atma kriterlerine göre kontrolü |
| Yasal periyodik kontrol | Yetkili kişi tarafından; standartta süre belirtilmemişse yılda bir. Bakımı yapan kişi periyodik kontrolü yapamaz. |
Hidrolik yağın ne zaman bittiğini ve değişimin nasıl yapılacağını vinç hidrolik yağı değişimi yazımızda ayrıca anlattık.
Hiyap bakımında en sık neler atlanır?
En sık atlananlar tank havalandırma kapağı, filtre göstergesi, ayak kilitleri, bakım kaydı ve uzun bekleme öncesi yağlamadır:
- Tank havalandırma kapağı: Tıkandığında pompa emişte zorlanır ve ses yapar. Ucuz bir parçadır ama pompayı korur.
- Filtre göstergesi: Kırmızıya dönen gösterge filtrenin dolduğunu söyler; birçok filtrede bu noktadan sonra yağ, filtreyi atlayan baypas üzerinden süzülmeden dolaşabilir.
- Ayak kilitleri: Yolda açılan bir ayak uzatması ciddi kaza sebebidir; kilitler her gün kontrol edilmelidir. Ayak sorunlarını vinç ayakları arızası yazımızda topladık.
- Kayıt: Ne zaman hangi yağ, hangi filtre, hangi tamir... Kayıt hem yönetmelik gereğidir hem de arıza teşhisinde en değerli bilgidir.
- Uzun bekleme: Bazı üreticiler, bir ay veya daha uzun süre çalışmayacak vincin yağlama şemasına göre iyice yağlanmasını ve taşıma konumunda park edilmesini ister.
Bakım kaydında neler yazmalı?
Her bakım için tarih, vincin çalışma saati, yapılan iş, kullanılan yağın tipi ve miktarı, değişen filtre ve parçalar ve işi yapan kişi yazılmalıdır. Kayıt karmaşık olmak zorunda değil; kâğıt bir defter de telefondaki basit bir tablo da iş görür. Yönetmelik, bakım defteri bulunan makinelerde bakımla ilgili işlemlerin günü gününe deftere işlenmesini ister. Bir arıza geldiğinde “yağ en son ne zaman değişti, hangi yağ kondu, bu silindirin keçesi daha önce değişti mi” sorularının cevabı bu defterdedir; doğru kayıt teşhisi kısaltır, yanlış parça değişimini önler. İkinci el vinç alırken de ilk istemeniz gereken belge budur.
Bakım yaparken nelere dikkat edilmeli?
Bakım; vinç taşıma konumundayken ya da bom desteğe indirilmişken, sistem kapalı, PTO devreden çıkmış ve hatlardaki basınç alınmışken yapılır. Yönetmelik de bakımın, ekipman kapalı, enerji bağlantısı kesik ve bütün hareketleri durmuşken yapılmasını ister. Ayrıca:
- Hidrolik hatları açmadan önce basıncın alındığından emin olun; sistem kapalıyken bile hatlarda basınç kalabilir.
- Sıcak yağla çalışırken göz ve el koruması kullanın.
- Basınçlı yıkama makinesini elektronik ve plastik parçalara, etiketlere, rulmanlara, kumanda valflerine, silindirlere ve yağ tankına tutmayın; HIAB bunu açıkça yasaklar ve basınçlı suyla yalnızca vincin dış yüzeyinin yıkanmasına izin verir.
- Bilgi ve deneyiminizin yetmediği ayar ve tamirlere girişmeyin; emniyet valfleri ve kumanda sistemi servis işidir.
Milas, Bodrum ve Muğla'da hiyap bakımı
Günlük kontrolleri operatörünüz yapar. Periyodik bakımı, yağ ve filtre değişimini, greslemeyi, ayar ve test gerektiren işleri Milas'taki atölyemizde ya da sahada yapıyoruz. Bakım sırasında bulduğumuz kaçak, boşluk veya çatlak gibi sorunları yerinde gösterip planlıyoruz. Bakımı iş programınıza göre ayarlamak için hiyap vinç tamiri ve vinç tamiri, revizyon ve bakım sayfalarımıza bakabilirsiniz. Listedeki belirtilerden biri arızaya dönüştüyse hiyap arızaları ve çözümleri rehberimiz iyi bir başlangıç noktasıdır.
Önemli çıkarımlar
- Her iş öncesi kaçak, yağ seviyesi, acil stop, ayak kilitleri ve yapıya kısa bir tur atın.
- Filtre göstergesi kırmızıya döndüyse kartuşu değiştirin; dolu filtre yağı süzmeden geçirebilir.
- Basınçlı suyu valf, silindir, rulman ve elektronik parçalara tutmayın.
- Her bakımı tarih, çalışma saati, yağ ve parça bilgisiyle kaydedin.
- Bakım periyodik kontrolün yerini tutmaz; bakımı yapan kişi aynı vincin periyodik kontrolünü yapamaz.
Sık sorulan sorular
Hiyap bakımı ne sıklıkla yapılır?
Günlük kontrol her iş öncesi operatör tarafından yapılır. Yağlama ve sıkılık kontrolleri kullanım yoğunluğuna göre haftalık veya aylık yapılır. Yağ, filtre ve kapsamlı bakım üreticinin kılavuzundaki saat veya takvim aralığına göre yapılır; bazı üreticiler vincin en az yılda bir kez servis bakımına girmesini ister.
Hiyap bakımı ile periyodik kontrol aynı şey mi?
Hayır. Bakım, vincin çalışır ve güvenli kalması için yapılan yağlama, değişim ve ayar işleridir. Periyodik kontrol ise yönetmelik gereği yetkili kişilerin yaptığı muayene ve testtir. Bakımı yapan kişi aynı ekipmanın periyodik kontrolünü yapamaz.
Hiyap yıkanırken nelere dikkat edilmeli?
Agresif temizlik kimyasalı kullanmayın ve basınçlı yıkama makinesini elektronik parçalara, kumanda valflerine, silindirlere, rulmanlara, etiketlere ve yağ tankına tutmayın. Basınçlı su yalnızca vincin dış yüzeyine uygulanmalıdır. Tuzlu ya da kirli ortamda bekleyen vinçte silindir millerini temizleyip ince bir yağ filmiyle koruyun.
Hiyapta hangi hidrolik yağ kullanılır?
Üreticinin kılavuzunda belirtilen standart ve viskozitedeki yağ kullanılmalıdır. Farklı yağlar karıştırılmamalı; mineral yağdan sentetik veya biyobozunur yağa geçmek gibi değişiklikler servisle birlikte planlanmalıdır. Sıcak iklimde yağın daha sık değiştirilmesi gerekebilir.
Günlük kontrolde sorun bulursam ne yapmalıyım?
Çatlak, aşırı aşınma, kaçak veya çalışmayan bir emniyet sistemi gibi güvenliği etkileyen bir sorun bulduysanız vinci kullanmayın, durumu kaydedin ve servis çağırın. Yönetmelik, çatlak veya aşırı aşınma tespit edilen ekipmanın kullanım dışı bırakılmasını ister.
Uzun süre çalışmayacak hiyap nasıl bekletilir?
Bir ay veya daha uzun süre çalışmayacak vinci üreticinin yağlama şemasına göre iyice yağlayın ve taşıma konumunda park edin. Kirli ya da tuzlu bir yerde bekleyecekse silindir millerini temizleyip yağlayın. Yeniden çalıştırmadan önce kaçak, yağ seviyesi ve ayak kilitlerini kontrol edin.
Kaynaklar
Hedef Vinç'in (Retrofit Hedef Crane) sahipleri. 2005'ten beri Milas Tuzla Kavşağı'ndaki atölyede vinç tamiri ve vinç kiralama yapıyorlar. Hakkımızda