İkinci El Hiyap Alırken Nelere Dikkat Edilmeli? Satın Alma Öncesi Kontrol Listesi

Bu kontrol listesi; işini büyütmek için ikinci el araç üstü vinç (hiyap) almayı düşünen nakliyeciler, yapı malzemecileri, tekne ve konteyner işi yapanlar için hazırlandı. İkinci el piyasada aynı model ve yıldaki iki vinç arasında, bakım geçmişine göre büyük fark olabilir; ilan fotoğrafları ise bu farkı göstermez. Aşağıdaki sırayı izlerseniz pazarlığa oturmadan önce vincin gerçek durumunu ve ilk yıl çıkacak masrafları görebilirsiniz.

İçindekiler

1. İkinci el hiyapta hangi belgelere bakılmalı?
2. Hiyabın taşıyıcı yapısında nelere bakılır?
3. Hiyap çalıştırılarak nasıl denenir?
4. Hidrolik sistemin durumu nasıl anlaşılır?
5. Emniyet sistemleri çalışmayan hiyap alınır mı?
6. Hangi kontrolleri kendiniz yapabilirsiniz?
7. İkinci el hiyap alırken en sık hangi hatalar yapılır?
8. Vinci kamyondan ayrı alıyorsanız neye dikkat etmeli?
9. Satın almadan önce hiyap nerede inceletilir?
10. Önemli çıkarımlar
11. Sık sorulan sorular
12. Kaynaklar

Bu kontrollerin bir kısmını kendiniz yapabilirsiniz; ölçüm ve test isteyen kısımlar için satın almadan önce yapılacak bir atölye incelemesi, sonradan çıkacak bir revizyon masrafından çoğu zaman ucuza gelir.

İkinci el hiyapta hangi belgelere bakılmalı?

Önce son periyodik kontrol raporuna, bakım ve tamir kayıtlarına, üretici etiketine ve kamyonun tescil belgelerine bakın. Belgeler vincin geçmişini anlatır; eksik belge de bir bilgidir:

• Son periyodik kontrol raporu: Tarihine ve raporda belirtilen kusurlara bakın. İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği, yükleyici vinçler dahil krenlerin periyodik kontrolünü ilgili standartta ayrı bir süre belirtilmemişse en geç yılda bir ister. Raporda kontrolü yapan kişinin EKİPNET kayıt numarası bulunmalıdır. Kusurlu olarak işaretlenen maddelerin giderilip giderilmediğini sorun.
• Bakım ve tamir kayıtları: Hangi parçalar ne zaman değişmiş, bomda ya da kolonda kaynak yapılmış mı, kim yapmış?
• Üretici etiketi ve seri numarası: Etiketin yerinde ve okunur olması, azami yük işaretlemesi ve yük tablosunun bulunması.
• Araç belgeleri: Vincin monte edildiği kamyonun belgelerinde montajın işlenmiş olup olmadığı. Araç üzerindeki tadil ve montaj işlemleri Araçların İmal, Tadil ve Montajı Hakkında Yönetmelik kapsamında belgeye bağlanır; Karayolları Trafik Yönetmeliği de bu değişikliklerin otuz gün içinde tescil kayıtlarına işletilmesini ister. Emin değilseniz bir araç proje uzmanına danışın.
• Kullanım kılavuzu: Yoksa temin edilip edilemeyeceği; yedek parça ve servis dokümanına ulaşılabilirlik.

Hiyabın taşıyıcı yapısında nelere bakılır?

Bom, kolon, pim yuvaları, ayaklar ve montaj şasesinde çatlak, kaynağı bilinmeyen onarım ve boşluk aranır; hiyapta en pahalı ve en riskli arızalar yapısal olanlardır. Kontrolü aydınlık bir yerde, mümkünse temizlenmiş yüzeylerde yapın:

• Bom ve kollar: kaynak dikişleri, köşeler ve pim yuvaları çevresinde çatlak; boyanın altından gelen pas çizgileri.
• Kolon ve kolon tabanı: çatlak, deformasyon, döner tabla bağlantı cıvatalarında eksik ya da gevşeklik.
• Pim ve burçlar: Bomu yüksüzken elle zorladığınızda pim yuvalarında boşluk hissediliyor mu?
• Ayaklar (outrigger): kutularda kayma sorunu, silindirlerde sızıntı, ayak tabanlarında çatlak.
• Montaj şasesi ve kamyon şasesi: vinç montaj plakası, bağlantı cıvataları, şasede çatlak ya da yamalı kaynak.

Bomda kaynak izi görmek her zaman kötü değildir; ama kim tarafından, hangi yöntemle yapıldığı bilinmeyen bir kaynak, değerlendirilmesi gereken bir risktir. Yeni boya da altındaki kaynağı ve başlamış bir çatlağı gizleyebilir. Kaynaklı onarımın sınırlarını vinç bom çatlağı kaynakla onarılır mı yazımızda anlattık.

Hiyap çalıştırılarak nasıl denenir?

Vinci soğukken çalıştırıp bütün hareketleri yüksüz ve tam strok deneyin, ardından bomu açık bırakıp kendiliğinden inme olup olmadığına bakın. Adım adım:

1. Mümkünse soğuk motorla çalıştırın; PTO'yu devreye alın, ses ve titreşimi dinleyin.
2. Ayakları açıp kapatın; ayakların kendi kendine çökmemesi, kutuların takılmadan kayması gerekir.
3. Bütün hareketleri yüksüz ve tam strok çalıştırın: kaldırma, katlama, teleskop, dönüş.
4. Bomu açık bırakıp birkaç dakika bekleyin; kendiliğinden inme varsa silindir ya da valf iç kaçağı vardır.
5. Dönüşte takılma, tıklama ya da kolonda boşluk olup olmadığına bakın.
6. Mümkünse bilinen bir yükle deneyin; aşırı yük korumasının devreye girip girmediğini gözleyin.
7. Uzaktan kumanda varsa menzili, acil stop'u ve bütün fonksiyonları deneyin.
8. Çalışma sonrasında silindir millerinde, rakorlarda, pompa ve valf bloğunda yağ terlemesi arayın.

Hidrolik sistemin durumu nasıl anlaşılır?

Hidrolik sistemin durumu yağdan, silindir millerinden, pompanın sesinden ve hortumlardan okunur. Hidrolik yağın rengine ve kokusuna bakın; koyulaşmış, köpüklü ya da yanık kokulu yağ ihmalin işaretidir. Silindir millerindeki çizik ve paslar keçeleri kısa sürede bozar; mil hasarlıysa yalnızca keçe değişimi yetmez. Pompanın sesinin devirle birlikte belirgin şekilde artması, kavitasyon ya da aşınma işareti olabilir. Hortumların yaşı ve dış kılıflarındaki çatlaklar da kısa vadede çıkacak masrafı gösterir. Bu noktaların ayrıntısını hiyap vinç arızaları ve çözümleri yazımızda topladık.

Emniyet sistemleri çalışmayan hiyap alınır mı?

Alınmamalı; önce onarılmalıdır. Aşırı yük koruması, ayak kontrolleri ve acil stop çalışmıyorsa ya da devre dışı bırakılmışsa bu bir pazarlık maddesi değil, satın almadan önce çözülmesi gereken bir konudur. Araç üstü yükleyici vinçlerin tasarım, hesap, muayene ve testleri için asgari gerekleri EN 12999 standardı tanımlar ve periyodik kontrolde de bu standart esas alınır; korumasız bir vincin kontrolden geçmesi beklenemez. Sökülmüş sensör, köprülenmiş kablo ya da iptal edilmiş uyarı ikaz işaretidir. Bunun neden önemli olduğunu yük moment sınırlayıcı arızası yazımızda anlattık.

Hangi kontrolleri kendiniz yapabilirsiniz?

Evrak, gözle yapısal kontrol ve hareket denemesini kendiniz yapabilirsiniz; basınç, boşluk ve sensör ölçümleri ise atölye işidir. Ayrım şöyle:

Döner tabla tarafında nelere bakılacağını vinç döner tabla rulman arızası yazımızda ayrıntılı anlattık.

İkinci el hiyap alırken en sık hangi hatalar yapılır?

En pahalıya mal olan hata, vinci yalnızca fotoğraftan ya da birkaç dakikalık bir denemeden değerlendirmektir. Sık gördüklerimiz:

• Yalnızca fotoğraftan karar vermek: Fotoğraf boyayı gösterir; boşluğu, kaçağı ve sesi göstermez. Vinci çalışırken görmeden karar vermeyin.
• Kamyonla vinci tek kalem saymak: Kamyonun motoru, şanzımanı ve şasesi ayrı bir incelemedir. Vinci sağlam, kamyonu yorgun bir araç da sonunda sahada kalır.
• "Yük kaldırıyor, demek ki sağlam" demek: Hafif bir deneme yükünü kaldırabilen vinç, yapısal bir çatlakla da çalışabilir. Asıl soru, tabloda yazan yükü güvenle kaldırıp kaldıramayacağıdır.
• Emniyet sistemini sonraya bırakmak: Devre dışı bırakılmış bir sınırlayıcıyı sonra tamir ettiririm demek, o güne kadar vinci korumasız kullanmak demektir.
• Parça bulunabilirliğini sormamak: Üretimi uzun süre önce durmuş bir modelde kritik bir parçanın bulunamaması, vinci aylarca bekletebilir. Bazı parçalar imal edilebilir, bazıları edilemez; bunu önceden bilmek gerekir.
• Tamir masrafını alım bütçesine katmamak: İkinci el hiyabın gerçek maliyeti, alım bedeli ile ilk yıl içinde yapılması gereken işlerin toplamıdır. Bu hesabı vinç tamiri mi yenisi mi yazımızdaki mantıkla yapabilirsiniz.

Vinci kamyondan ayrı alıyorsanız neye dikkat etmeli?

Önce kamyonla uyumu netleştirin. Kamyonu olmadan satılan bir vinç alınacaksa şu sorular ayrıca önem kazanır: Kamyonun şasesi vincin ağırlığını ve momentini taşıyabilecek mi, montaj şasesi uygun mu, kamyonun PTO'su ve şanzımanı pompanın ihtiyacını karşılayabilecek mi? Montaj sonrası belgelerin düzenlenmesi de işin bir parçasıdır. Bu soruların cevabı netleşmeden "vinç ucuz" diye karar vermek, maliyeti sonraya ertelemek olur.

Satın almadan önce hiyap nerede inceletilir?

Almayı düşündüğünüz hiyabı Güllük–Güvercinlik arasındaki atölyemize getirebilir ya da vinç Milas, Bodrum, Muğla, Aydın veya İzmir çevresindeyse yerinde incelememizi isteyebilirsiniz. İnceleme sonunda vincin durumu, kısa vadede gerekecek iş kalemleri ve dikkat edilmesi gereken riskler hakkında açık bir değerlendirme veririz. Alım sonrasında gereken revizyon ya da yenileme işlerini de aynı atölyede planlayabilirsiniz; ayrıntılar için hiyap vinç tamiri sayfamıza bakın.

Pazarlıkla ilgili tek tavsiyemiz: Kararı "bakımı yeni yapıldı" cümlesine göre değil, inceleme sonucunda çıkan iş listesine göre verin.

Önemli çıkarımlar

• Pazarlıktan önce bom, kolon ve şasede çatlak ve kaynağı bilinmeyen onarım arayın.
• Vinci soğukken çalıştırın; bomu açık bekletip kendiliğinden inme olup olmadığına bakın.
• Devre dışı bırakılmış emniyet sistemi pazarlık maddesi değil, alım öncesi onarım işidir.
• Son periyodik kontrol raporunu isteyin ve yazılı kusurların giderilip giderilmediğini sorun.
• Gerçek maliyet, alım bedeline ilk yıl yapılması gereken işler eklenerek hesaplanır.

Sık sorulan sorular

Kaynaklar

1. İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları YönetmeliğiMevzuat Bilgi Sistemi (mevzuat.gov.tr)
2. Karayolları Trafik Yönetmeliği (Madde 65: araç üzerindeki değişikliklerin bildirilmesi)Mevzuat Bilgi Sistemi (mevzuat.gov.tr)
3. SS-EN 12999:2020 Cranes – Loader cranesSIS – İsveç Standardizasyon Enstitüsü